Gıda ambalajındaki tarih ifadeleri çoğu tüketicinin sandığından daha incelikli. "Tarihi geçmiş" damgası vurulan ürünlerin bir kısmı aslında güvenle tüketilebilir durumda; bir kısmı ise tarihinden önce bile riskli hâle gelebilir. Fark, etiketteki iki kavramda gizli: TETT ve SKT.
SKT: Son Tüketim Tarihi
"Son tüketim tarihi" mikrobiyolojik açıdan hızlı bozulabilen gıdalarda kullanılır: çiğ et, tavuk, balık, pastörize süt, taze peynir gibi. Bu tarih geçtikten sonra ürün tüketilmemelidir — görünüşü ve kokusu normal olsa bile sağlık riski taşıyabilir. SKT'si geçmiş ürünün satışı da yasaktır.
TETT: Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi
"... tarihinden önce tüketilmesi tavsiye edilir" ifadesi, raf ömrü uzun gıdalarda kullanılır: makarna, pirinç, konserve, çikolata, bisküvi, UHT süt gibi. Bu tarih bir güvenlik sınırı değil, kalite garantisi sınırıdır: üretici, bu tarihe kadar ürünün tat, koku ve dokusunun ideal kalacağını taahhüt eder. Tarih geçtikten sonra ürün zehirli hâle gelmez; sadece lezzet ve besin değerinde azalma başlayabilir. Ambalajı sağlam, doğru koşullarda saklanmış TETT'li ürünler tarihten sonra da çoğunlukla güvenle tüketilebilir.
Neden önemli?
- Gıda israfı: Araştırmalar, evlerde çöpe giden gıdanın önemli bölümünün "tarihi geçti" sanılan ama aslında TETT'li olan ürünler olduğunu gösteriyor.
- Bütçe: TETT'i yaklaşan ürünler bazı marketlerde indirimle satılır; fark bilinirse bu raflar gerçek fırsattır.
- Sağlık: Tersi de geçerli — SKT'li bir ürünü "bir gün geçmiş, bir şey olmaz" diye tüketmek risklidir. İkisini ayırt etmek tam da bu yüzden gerekir.
Etikette başka nelere bakmalı?
- Saklama koşulu: "Açıldıktan sonra buzdolabında X gün içinde tüketiniz" ifadesi, açılmış üründe TETT/SKT'nin yerini alır.
- Parti/üretim tarihi: Aktüel ve stok eritme ürünlerinde üretim tarihi eskiyse, kalan raf ömrü kısalmış demektir; büyük gramaj alırken bunu hesaba katın.
- İçindekiler sırası: İçindekiler listesi miktara göre çoktan aza sıralanır. İlk üç madde, ürünün gerçekte ne olduğunu söyler.
- Birim fiyat: Etiketin köşesindeki kg/litre fiyatı, ambalaj oyunlarına karşı en güvenilir karşılaştırma aracıdır.
Aktüel alışverişinde tarih stratejisi
Market aktüellerinde gıda ürünleri genellikle büyük gramajlı ve uygun fiyatlıdır. Alırken iki soru sorun: "Bu üründe SKT mi TETT mi yazıyor?" ve "Bu miktarı tarihinden önce tüketebilir miyim?" Cevaplar olumluysa aktüel gıda gerçek tasarruftur; değilse ucuza alınan ürün israfa dönüşür.
